انواع سنگ ساختمان و کاربردهای آنها در ساختمان
سنگ ساختمانی، مصالح طبیعی استخراج شده از معادن است که پس از برش، صیقل یا تراش؛ در بخشهای مختلف یک ساختمان مورد استفاده قرار میگیرد. بسته به نوع سنگ، برخی برای فضاهای داخلی مناسباند و برخی برای فضای بیرون؛ بعضی تزئینی هستند و برخی باربر و مقاوم.
در ادامه به معرفی انواع سنگهایی که در صنعت ساخت و ساز به کار برده میشوند و ویژگیها و کاربرد آنها در قسمتهای مختلف ساختمان اشاره شده است.
معرفی انواع سنگ ساختمانی
1-سنگ تراورتن
سنگی رسوبی است با تخلخل بالا که دارای سطح مات یا موجدا راست. این سنگ همیشه محبوب معماران و سازندگان بوده، به این دلیل که تراورتن چسبندگی فوقالعادهای با ملات دارد، سطح آن در برابر باران و آفتاب مقاوم است و مهمتر از همه تنوع رنگی خوبی مانند کرم، سفید، شکلاتی و خاکستری دارد.
این سنگ از پرکاربردترین سنگ در نمای بیرونی ساختمانهاست همچنین در قاب پنجره و در، دیوار حیاط و ورودی ساختمان، بعضاً کفپوش پارکینگها یا رمپها به دلیل تخلخل بالا، ملات را خوب جذب میکند و خطر جدا شدن از نما را کاهش میدهد.
2-سنگ مرمریت
یکی از پرکاربردترین سنگها در ساخت وساز ، مرمریت است. سنگی نرمتر از و ارزان تر از گرانیت، با رگههای زیبا و تنوع رنگ بالا. مزیت مرمریت این است که به راحتی صیقل داده میشود و سطحی آینهگون ایجاد میکند، ولی در مقابل رطوبت بالا و یخبندان چندان دوام نمیآورد، به همین دلیل برای استفاده در نمای بیرونی مناسب نیست. استفاده از آن بیشتر در کف واحدهای مسکونی، دیوارهای داخلی، راهپلهها و حتی سرویسهای بهداشتی رایج است.
3-سنگ مرمر (اونیکس)
سنگی است که نور را از خود عبور میدهد، بنابراین یک سنگ معمولی نیست. مرمر یکی از زیباترین سنگهای ساختمانی است که به دلیل خاصیت نیمهشفاف بودن، برای فضاهای دکوراتیو لوکس مانند لابی هتلهای ۵ ستاره، دیوار پشت تلویزیون، یا میزهای نورپردازیشده کاربرد دارد.
اما قیمت بالا، حساسیت نسبت به اسیدها و رطوبت، و همچنین شکنندگی آن باعث میشود که استفاده از مرمر محدود به فضاهای کمرفتوآمد و کاملاً داخلی باشد. همانطور که گفته شد برای استفاده در فضاهای پرتردد یا در معرض رطوبت توصیه نمیشود.
4-سنگ گرانیت
گرانیت یک نوع سنگ آذرین بسیار سخت، سنگین و بسیار مقاوم در برابر سایش و ضربه است. برای همین معمولاً در جاهایی به کار میرود که باید در برابر فشار، ضربه یا سایش دوام بیاورد؛ مثل پلهها، کف لابیهای پرتردد، سنگ فرش فضای باز، کانتر آشپزخانه و حتی سنگ قبر. استفاده از این سنگ در نمای بیرونی نیز ممکن است اما به دلیل وزن زیاد، ضعیف بودن چسبندگی با ملات؛ باید با اتصالات مکانیکی نصب شود.
5-سنگ چینی
سنگ چینی یکی از انواع سنگهای دگرگونی است که از تبلور دوباره سنگ آهک بوجود میآید. ساختار بلوری و ظاهری نسبتا روشن با رگه های خاکستری یا آبی دارد. این سنگ برخلاف اسمش که تصور میشود چینی باشد نیست، بلکه در ایران در معادن معروفی چون الیگودرز، نی ریز و ازنا وجود دارد. این سنگ نسبت به مرمریت مقاومت بیشتری در برابر تقویت و فشار دارد به همین دلیل هم در کفسازی، دیوار داخلی و حتی سرویسهای بهداشتی استفاده میشود. همچنین ویژگی عبور نور در برخی نمونههای آن باعث شده برای فضاهای دکوراتیو هم یک انتخاب جذاب باشد
6-سنگ کوارتزیت
کوارتزیت یک سنگ دگرگونی بسیار سخت و مقاوم است که از تغییر شکل ماسه سنگ کوارتزی تحت فشار و دمای بالا بهوجود میآید. این سنگ درخشش بلوری خاصی دارد و معمولاً به رنگهای خاکستری، سفید، گاهی صورتی یا سبز دیده میشود.
از مهمترین ویژگیهای آن، مقاومت بالایش در برابر سایش، ضربه و مواد شیمیایی (مقاومت بالا در برابر اسید) است، که آن را گزینهای عالی برای استفاده در فضاهای پرتردد یا محیطهای مرطوب مثل آشپزخانه، کف سازی محوطه یا دیوارهای خارجی میسازد. برخلاف ظاهر سادهاش، دوام فوقالعادهای دارد و نیاز به نگهداری کمی دارد، به همین دلیل در پروژههای مدرن، صنعتی و حتی ویلاها بهوفور استفاده میشود.
7-سنگ آهک
این سنگ رسوبی نرم که از کلسیت و منیزیم تشکیل شده است، معمولا خاکستری است اما ممکن است سفید، زرد یا قهوهای نیز باشد. از دیدگاه زمین شناسی، سنگ آهک یا در آبهای عمیق دریایی یا به دلیل تبخیر آب در طول تشکیل غار تشکیل میشود.
ویژگی منحصر به فرد این سنگ این است که ماده اولیه تشکیل دهنده آن، کلسیت، عمدتاً از فسیل شدن موجودات زنده مولد صدف و مرجان تشکیل شده است. سنگ آهک به عنوان مصالح ساختمانی در کاربردهای معماری برای دیوارها، تزئینات تزئینی و روکش استفاده میشود.
8-سنگ لاشه، ماسه سنگ و سنگهای محوطهای
سنگ خام و فرآورینشده که شکل نامنظم دارد. به دلیل حفظ شکل طبیعی خود به پروژه حس طبیعت میدهند. این نوع سنگ سبکهای معماری روستیک، سنتی و حتی مینیمال کاربرد فراوان دارند. از ویژگیهای مثبت آنها میتوان به ارزان، مقاوم و طبیعی بودن آنها اشاره کرد اما با این حال نیاز به مهارت بالا برای نصب دارد.
در بخشهای بیرونی مثل محوطهسازی، باغچهها، پیادهروهای ویلایی یا جدارهسازیهای رودخانهای، سنگهای طبیعی کمفرآوریشده مانند لاشه سنگ، قلوهسنگ، سنگ رودخانهای، یا ماسهسنگ بسیار مورد توجه قرار میگیرند
9-سنگ مصنوعی
در سالهای اخیر، سنگهای مهندسیشده یا سنگ کوارتز، سنگ کورین و سنگ مصنوعی ترکیبی جای خود را در آشپزخانهها، سرویسها و فضای داخلی باز کردهاند. این نوع سنگ ها ترکیبی از پودر سنگ طبیعی، رزین و مواد شیمیایی هستند و ویژگیهای مثبتی چون سبکی، مقاوم به رطوبت و قابل قالبگیری دارا میباشند.
مقاومت بالا، تنوع رنگی، عدم جذب آب و سهولت در تمیز کردن از دلایل اصلی محبوبیت این متریالهاست. با این حال، برای نما یا فضای باز استفاده نمیشوند چون در برابر اشعه UV و تغییرات شدید دما عملکرد خوبی ندارند.
10-سنگ تراونیکس (Travonyx)
تراونیکس یکی از خاصترین سنگهای ساختمانی است که از ترکیب طبیعی دو سنگ محبوب یعنی تراورتن و مرمر تشکیل شده است. این سنگ هم بافت تخلخلدار تراورتن، هم رگههای شفاف و جذاب مرمر را دارد، بنابراین نور از بخشهایی از آن عبور میکند و جلوهای خاص و لوکس به فضا میدهد. مقاومت آن از مرمر بالاتر است اما هنوز مانند تراورتن برای نمای خارجی کاملاً ایدهآل نیست. استفاده از آن در طراحی دیوار لابیها، پشت تلویزیون، فضاهای داخلی لاکچری و نمایشگاهها رایج است.
11-سنگ لایماستون (Limestone)
لایماستون یا سنگ آهکی فشرده، یکی از مصالح طبیعی با ظاهری نرم، مات و با طیف رنگهای روشن و خنثی مثل کرم، نخودی و طوسی روشن است. بافت یکنواخت آن باعث میشود برای طراحیهای مینیمال و مدرن گزینه خوبی باشد. با اینکه حس گرما و سادگی خاصی منتقل میکند، اما چون مقاومت پایینی در برابر رطوبت و ضربه دارد، بیشتر در فضاهای خشک و کم رفت و آمد استفاده میشود. از این نوع سنگ در دیوار داخلی ساختمان، دکورهای فروشگاهی، فضاهای اداری یا سالنهای انتظار استفاده میشود.
12-سنگ بازالت
بازالت یک سنگ آذرین است که از سرد شدن گدازههای آتشفشانی بهوجود میآید. رنگ تیره و معمولاً خاکستری یا مشکی دارد ، اما پس از هوازدگی زیاد، ممکن است سبز یا قهوهای شود. علاوه بر این، حاوی برخی مواد معدنی رنگ روشن مانند فلدسپات و کوارتز است، اما دیدن آنها با چشم غیر مسلح دشوار است.
از نظر استحکام، یکی از مقاومترین سنگهاست. سطح مات و زبری دارد که مناسب فضاهایی است که نیاز به اصطکاک بالا یا دوام فیزیکی دارند. از نظر ظاهری مدرن و صنعتی محسوب میشود و در سالهای اخیر در پروژههای خاص مورد توجه قرار گرفته است. این نوع سنگ درکفسازی محوطه، سنگفرش شهری، پلههای صنعتی، جدارهی رمپها و پلکان بیرونی کاربرد دارد.
13-سنگ سنداستون (ماسهسنگ)
ماسهسنگ یا سنداستون بیشتر به رنگهای گرم مثل نخودی، کرمی و زرد کمرنگ دیده میشود. این سنگ رسوبی، از به هم فشرده شدن ذرات ماسه طی هزاران سال بهوجود آمده و بافت نسبتاً زبری دارد. جذب آب این نو ع سنگ بالاست و باید با مواد آب گریز یا سیلر پوشانده شود. استفاده از آن در نمای بیرونی ساختمان، محوطه سازی، راه پله، سالنها به خصوص لابیها و فضایهای عمومی مناسب است.
14-سنگ تراورتن موج دار (Bookmatched Travertine)
این نوع خاص از تراورتن، به دلیل نحوه برش در معدن، دارای رگهها و موجهایی مشخص و زیباست که وقتی بهصورت قرینه کنار هم قرار میگیرن (Bookmatch)، طرحی شبیه به کتاب باز ایجاد میکنند. این سبک اجرا جلوهای هنری و چشمگیر به فضا میدهد. با وجود طبیعی بودن، حس یک نقاشی کلاسیک یا مدرن به بیننده القا میکند. بسته به رنگ، میتواند گرم یا خنثی باشد. مناسب برای دیوار پشت تلویزیون، لابی ساختمان، سالنهای کنفرانس، دیوارهای بلند داخلی با نورپردازی مخفی میباشد.
انتخاب سنگ مناسب
برای انتخاب درست، باید بدانیم هر قسمت از ساختمان چه ویژگیهایی دارد و چه سنگی مناسب آن است.
1-نمای ساختمان
نقاط ضعف: در معرض نور خورشید، باران، گرد و غبار و تغییرات دمایی شدید.
سنگ مناسب:
- تراورتن (بهترین گزینه)
- گرانیت با نصب مکانیکی
- سنگ چینی یا ماسهسنگ با پوشش محافظ
- تراونیکس (در فضاهای نیمهباز)
- سنداستون
- بازالت
نکته: در مناطق بسیار مرطوب، استفاده از سیلرهای ضدآب روی سنداستون و تراونیکس ضروری است.
2- کفپوش داخلی
نقاط ضعف: در معرض تردد، سایش و در برخی موارد تماس با رطوبت (مثل آشپزخانه یا سرویسها).
سنگ مناسب:
- مرمریت برای کف سالنها و اتاقها
- چینی و گرانیت برای آشپزخانه
- کوارتزیت
- تراورتن موج دار
- لایماستون فضاهای کمتردد
3- پلهها
نقاط ضعف: احتمال لغزش، سایش بالا.
سنگ مناسب:
- گرانیت (ضد سایش و بادوام)
- مرمریت طرحدار برای زیبایی بیشتر
- چینی برای پلههای داخلی اداری
- بازالت انتخاب اول برای پلههای پرتردد یا صنعتی
- کوارتزیت
4-سرویسهای بهداشتی و حمام
نقاط ضعف: رطوبت بالا، تغییر دما، نیاز به نظافت مکرر.
سنگ مناسب:
- سنگ چینی با جذب آب پایین
- سنگ مصنوعی یا کوارتز برای روشویی و صفحههاپ
- استفاده از سنگهای صیقلی در کف توصیه نمیشود مگر با نوار ضد لغزش
- کوارتزیت (ضد قارچ و بافت طبیعی)
- سنگ مصنوعی کوارتز
- تراونیکس
5-دیوارهای داخلی و دکوراتیو
ویژگیهای مورد نیاز: جلوه زیبا، نورپردازیپذیری، سبکسازی ظاهری فضا.
سنگ مناسب:
- تراورتن موجدار
- تراونیکس
- مرمر
- لایماستون
6-فضاهای خارجی و محوطهسازی
ویژگیهای مورد نیاز: مقاومت به سایش، یخزدگی و شرایط آبوهوایی.
سنگ مناسب:
- بازالت
- سنگ لاشه و قلوهای
- سنداستون
- کوارتزیت
جمع بندی
سنگ، تنها متریال ساختمانی است که هم در ساختمانهای سنتی و هم در معماریهای مدرن حضور پررنگ دارد سنگهای موجود در بازار و ویژگیهای منحصر به فرد آنها میتواند انتخاب مناسب برای پروژهها را برای پیمانکاران و سازندگان چالش برانگیز کند.
انتخاب درست سنگ ساختمانی میتواند عمر مفید ساختمان را افزایش داده، هزینههای نگهداری را کاهش دهد و نمایی ماندگار خلق کند. برای انتخاب، صرفاً زیبایی ظاهری کافی نیست؛ مقاومت، محل کاربرد، میزان تردد، شرایط اقلیمی و سبک معماری باید در کنار هم دیده شود.
